Magneetband
(reel to reel)

De bandrecorder is een groot en nobel apparaat om te zien. De banden met tape die je er op zet maken hem compleet.

Je ziet ze niet vaak dus als je er eentje in huis hebt staan is het vaak interessant een demonstratie te geven aan bezoekers, een goed werkende recorder kan nog best tippen aan de digitale geluidskwaliteit van nu, mits in de juiste opstelling.

Daarentegen, is de bandrecorder wellicht het ingewikkeldste type media dat er is om mee te werken. Banden afspelen, opnemen en het apparaat schoonhouden kunnen een opgave zijn.

Hieronder informatie over hoe je de machine bedient en optimaal houdt, verdeeld in verschillende hoofdstukken.

Onderwerpen:

  1. Hoe werkt een bandrecorder?
  2. Soorten banden en kwaliteit
  3. Hoe zet je een band op?
  4. Zelf muziek opnemen
  5. Onderhoud aan de machine
  6. Nieuwe banden aanschaffen
  7. Tape bewerken

Onderwerpen die nog niet af zijn, zijn rood gekleurd,

Voorlopig beperkt ik me tot de 7" bandrecorders. 10" komt ooit nog eens aan bod maar de werking verschilt weinig van elkaar

De pagina wordt nog verder uitgewerkt, de informatie hieronder kan onjuist zijn of missen.


1. Hoe werkt een bandrecorder?

Hoe werkt een bandrecorder nu eigenlijk? We pakken hiervoor de Akai X201D en de handleiding die erbij hoort.

De beschrijving van alle functies is hier te zien, ik heb de twee pagina's aan elkaar moeten plakken, zoals je ziet komen ze niet geheel overeen...

Als dit te ingewikkeld is, kan ik je nog verwijzen naar de matige scan met figuur 7 uit de handleiding...

Het opzetten van een band verschilt per apparaat, je kunt het voorbeeld hierboven als een richtlijn zien voor hoe de tape meestal lopen moet.


Bijna elke bandrecorder heeft een power knop of schakelaar, als je de power knop van een bandrecorder indrukt kan er al van alles gebeuren. In het geval van de X201D gaat de motor al draaien, maar drijft verder nog niets aan.

De X201D is een bandrecorder van minstens 43 jaar oud (in 2020). Het is dus geen slecht idee de motor even warm te laten lopen voor je het apparaat gebruiken gaat.


Boven de power knop zit het bedienpaneel. De twee grote schakelaars bedienen de banden, de linker is voor het afspelen en opnemen, de rechter voor spoelen. Om op te nemen moet de recordknop (REC) linksonder ook ingedrukt worden anders kun je de schakelaar niet omzetten naar opnamestand. Veel Akai modellen en andere type bandrecorders werken op dezelfde wijze.

helemaal rechtsboven zit de pauzeschakelaar met de startknop eronder.
Tussen de schakelaars in zit ook nog een auto stop/power functie, hiermee kun je het afspelen automatisch laten stoppen als de band het einde heeft bereikt, of in hetzelfde geval de hele bandrecorder laten uitschakelen.

Bovengenoemde functies worden in de handleiding ook goed uitgelegd.

De machine zit vol met functies, de meeste functies zijn gelijk aan andere recorders. Alleen gaat deze nog net wat verder in zijn opties.


Het gedeelte waar de koppen zitten heeft ook functies, je kunt hier de band met de knoppen aan weerzijden schakelen in afspeelrichting, een functie die het apparaat ook automatisch kan uitvoeren (kom ik in hoofdstuk 3 op terug).

De grote ronde schijf kun je gebruiken als een schakelaar om de sporen 'tracks' van een tape te kiezen.

Deze recorder kan tot 4 sporen opnemen op een band, je hebt modellen die met meer sporen werken maar wij houden het hier even op de meest gebruikte opstelling.

Om het even simpel te houden, je kunt in Stereo twee opnames kwijt, in Mono vier.

De dubbele opnamemogelijkheid door hem in mono te zetten kan voordelen hebben, banden zijn nooit echt goedkoop geweest maar ook opslagruimte was soms beperkt, door in mono op te nemen bespaar je weer de helft aan ruimte, waardoor je uiteindelijk dubbel zoveel muziek kwijt kan op één plank.

De voorkeur ligt tegenwoordig vaak bij stereo, het is nu eenmaal een soort van standaard geworden. Dus als je nu toch eigenaar bent van een bandrecorder, wil je waarschijnlijk het beste halen uit wat hij kan leveren. Zou je toch meer opnametijd willen hebben kun je er beter voor kiezen de snelheid te verlagen.


De snelheid van de tape wordt bepaald door de schakelaar 'tape speed', deze wordt in Inch per seconde (I.P.S.) berekend, doorgaans gebruik je 3¾ of 7½ Ips. Des te hoger de snelheid des te beter je kwaliteit maar je levert dan in op afspeelduur. Muziek opnemen en afspelen op 1⅞ wordt niet aangeraden, deze is meer bedoeld voor spraakopnamen van lage kwaliteit en is ook niet op alle recorder terug te vinden.
Helemaal bovenin zit nog de tikkenteller, links daarvan een klein knopje om deze op nul te zetten.

Eronder nog een stelschroef om de frequentie in te stellen. Hier in Europa gebruiken we 50Hz dus kun je hem daar op laten staan.

Als je de snelheid instelt, moet je ook rekening houden met de Equalizer, zet deze op dezelfde stand als waarop je de snelheid zet.

De machine heeft uiteraard ook nog volumeknoppen voor het op te nemen geluid. Je kunt de stereo-kanalen onafhankelijk van elkaar bedienen.

Om het mezelf makkelijk te maken heb ik met potlood cijfers getekend om het geluid beter af te stellen. In dit geval van 0 tot 20.


Op het loopwerk van elk tape gerelateerd apparaat zitten een capstan en pinch roller. De tape moet hier doorheen worden geleid voor een stabiel transport tijdens afspelen.

De as helemaal rechts fungeert als een hendel, als de spanning op de tape te laag wordt zakt de hendel, als deze dan beneden een bepaald punt komt schakelt het apparaat zichzelf automatisch af. De middelste as waar de tape overheen gaat is er slechts voor stabiliteit, in dit geval vereist, maar kom deze op andere recorders niet vaak tegen.


met de drukas
met de drukas
zonder de drukas
zonder de drukas

De afspeelrichting kan het apparaat ook automatisch bepalen, mits de tape zelf is uitgerust met een metalen strip, Deze zit normaal op het uiteinde van zijde A. De as die je hier op de foto ziet kan de metalen strip aftasten en de afspeelrichting omschakelen.

Indien de tape geen metalen strip heeft, of je wilt niet dat deze zelf omschakelt. Kun je hem er voor langs laten lopen, in de handleiding wordt dit de 'drukas' genoemd dus mogelijk is het van belang bij een stabiele loop van de tape, ik heb zelf nog geen verschil gemerkt.

Lang niet alle bandrecorders hebben deze functie, het is meer een luxe. Handig is de optie wel, je hoeft de band zelf niet meer om te draaien na de eerste zijde.

We kijken even naar de binnenkant van een andere recorder, de Akai 1710W is een interessant voorbeeld deze heeft een ingebouwde versterker en stereo speakers. Ook werkt deze nog op vacuümbuizen.

Een bandrecorder kan en zal van binnen heel warm worden als deze een tijdje aan staat.
Op de achterzijde zit dan ook vaak een ventilator op de hoofdmotor bevestigd, op de behuizing zitten weer roosters om het overtollige aan warmte af te voeren.

Zorg voor genoeg ruimte boven en achter de recorder, als je er dan toch iets op wilt zetten, houd het dan bescheiden en houd de roosters open. Deze jongens kunnen serieus warm worden, en gezien veel van deze recorders over de 40 jaar zijn is de kans op schade nog groter.

Laat of controleer zelf altijd de bandrecorder van binnen voor je deze gaat gebruiken. Het is verstandig stof weg te halen met wat perslucht en een verfkwastje.
Controleer bij een buizenmachine ook of de buizen het nog goed doen, raak ze ook niet met je blote handen aan. Het vet en zuur van je vingers kan bij bedrijf hitteplekken veroorzaken op het glas, waardoor een buis mogelijk eerder de geest geeft.

Bij onzekerheid of mankementen is het verstandig dit uit te laten zoeken aan iemand die er verstand van heeft.

Later op de pagina gaan we nog verder in op onderhoud.


Ik kan het niet laten om even een collage te tonen van drie generaties Akai bandrecorders.
Je ziet dat de bediening over het algemeen niet veel veranderd is. De kwaliteit van mijn foto's wel...

Ik heb nooit bewust voor Akai gekozen, maar ze kwamen min of meer op mijn pad, alleen de 4000DS MKII heb ik eens op een rommelmarkt gekocht voor €35, hier kwam ook een doos oude banden bij, hij werkt nog altijd perfect...

Naar mijn mening zijn deze Akai recorders zeker geen verkeerde. Er zijn grote aantallen van gemaakt maar wel degelijk. Onderdelen zijn makkelijk te krijgen en echt duur zijn de machines nog niet. Veel van deze recorders werken (mits goed bewaard) nog steeds, al zijn er enkele kinderziektes waar rekening mee gehouden moet worden.

Tot slot vind ik ze er goed uitzien, ik zou ze ook gerust in de mid-range klasse durven indelen, naar mijn aanraden een interessante instapper zou je hier ooit aan beginnen.

Ik zou bijna de VU-meters vergeten!

Ze weergeven het volume in dB (boven) en procenten (onder).
Op dit paneel is af te lezen hoe ver je kunt gaan bij het opnemen.

Zolang de naald rond de 0-grens blijft hangen zit je goed, pieken tot +3 zijn toegestaan, maar veel hoger en je krijgt mogelijk ruis.

Voor een groot apparaat als de bandrecorder, hebben ze vaak maar kleine VU-meters, de rest van de ruimte is nodig voor de bediening van het apparaat

Tot slot, is deze Akai slechts een voorbeeld. Er zijn veel verschillende modellen en merken op de markt geweest, elk weer zijn eigen manier van bedienen, opzetten van banden en unieke functies.


2. Soorten banden en kwaliteit

komt nog, ik moet me hier zelf in gaan verdiepen...


3. Hoe zet je een band op?

Nu komt het leukere werk, hoe zet je een band op? Hieronder een stappenplan.

We halen figuur 7 uit de handleiding er weer even bij. Het 'laden' van een spoel met tape ziet er makkelijker uit dan het is.

Eerst zetten we twee spoelen op, links een volle, rechts een lege van hetzelfde formaat.
De spoelen kun je vastklemmen met de plug in het midden, deze kun je omhoog trekken en draaien. Andere (vooral oudere) bandrecorders hebben soms een rubberen dop die erop geplaatst kan worden.

Hieronder een stappenplan voor het opwinden van een band op de Akai

Natuurlijk verschilt ook hier weer per type bandrecorder hoe dat je de tape erop windt. Het is dus handig even naar de handleiding te kijken om te zien hoe de tape moet zitten.

Het opwinden van de tape op de tweede spoel kan ook veel makkelijker

Veel spoelen (niet alle) hebben een gleuf waar je de tape doorheen kunt leiden, let erop dat je de tape een kwartslag tegen de klok in draait als je dit doet, anders leg je een vouw in de tape. Als je de spoel daarna een slag ronddraait terwijl je het strookje tape vasthoud, zit deze meteen goed vast.

Persoonlijk ben ik geen liefhebber van deze methode en doe het zelf haast nooit. Veel spoelen hebben bovendien deze anders handige gleuf niet en zul je het alsnog op de lastige manier moeten doen, leer het dan maar meteen goed denk ik dan...


4. Zelf muziek opnemen

Nu we het bovengenoemde behandeld hebben, kunnen we muziek gaan opnemen.

Voor serieuze opnames heb ik goede banden in huis liggen. Hier twee verschillende banden van BASF. Ik pak er even wat informatie bij:

SP 50 = standard play (0,5 tot 1 uur per kant gok ik)
LP 35 = long play (0,75 tot 1,5 uur p.k.)
DP 26 = double play (1 tot 2 uur p.k.)
TP 18 = triple play (1,5 tot 3 uur p.k.)
QP 12 = quadruple play (2 tot 4 uur p.k. gok ik)
XP 9 = extreme play (onbekend)

Het nummer na de letters staat voor de dikte van de tape in micrometers. BASF banden zijn over het algemeen niet verkeerd, vooral als ze nog in nieuwstaat verkeren. Het is wel aangeraden (voor alle ongebruikte banden) om ze even op en neer te spoelen voor gebruik.

Het wordt meestal afgeraden banden te gebruiken met een langere speeltijd dan 2 uur per kant. Banden als de Triple Play hebben zulke dunne tape dat deze heel makkelijk breekt, om over de nog langere banden maar niks te zeggen. Zou je ze gebruiken gaat zal je heel voorzichtig mee om moeten gaan en ze netjes op moeten bergen.

DP26 Band
DP26 Band
LP35 Band
LP35 Band

Op de achterzijde van de doos staat aangegeven hoeveel tijd je hebt om op te nemen op verschillende snelheden (berekend per kant).

De opname die ik wil gaan maken wordt twee uur lang, ik kan nog steeds uit beide banden kiezen maar de LP35 heeft bij 3¾ IPS in totaal 190 minuten opnametijd, teveel voor de afspeellijst. De DP26 kan op 7½ IPS exact 120 minuten (twee uur) aan muziek opnemen, perfect voor deze opnamesessie en ook nog een betere kwaliteit! De keuze is dus makkelijk gemaakt.

Voor ik kan gaan opnemen heb ik natuurlijk een afspeellijst nodig, hier een voorbeeld van de afspeellijst die ik gebruiken ga voor deze opname.

De afspeellijst heb ik opgebouwd door alle nummers van UB40 in mijn bibliotheek in één map te stoppen en hier een selectie uit te maken, elk nummer noteer ik op dit excel bestand en noteer de tijd erachter, het document rekent voor mij uit hoeveel tijd ik dan nog heb en hoeveel tijd ik gebruikt heb.

Met de afspeellijst klaar, zet ik de bandrecorder in opnamestand maar nog zonder tape. Zo kan ik naar het inkomende geluid luisteren en via de meters bepalen wat het opnameniveau moet worden voor elk nummer.

Ik ga hier even buiten het boekje, ik hoor de volumeknoppen wat kraken als ik er aan draai, daar gaat dus wat contactspray tussen! Het kraken is hierna ook weer verdwenen.

De volume standen noteer ik op een Post-It. Die ik tijdens het opnemen bij de hand houd.
Hierna plaats ik de op te nemen band en een lege spoel op de andere kant.

Zet de equalizer en snelheid op de juiste stand.

Ongebruikte staat
Ongebruikte staat
Na omspoelen
Na omspoelen

Zoals eerder vermeld, wordt het aangeraden een nieuwe band even om te spoelen, omspoelen is een vrij ruwe actie, de tape ziet er hierna niet meer zo netjes uit als toen deze uit de doos kwam.

Bij mijn vorige bandrecorder was dit ook geen verstandige zet, de tape werd daar niet strak om de andere band gewonden waardoor er bij het afspelen/opnemen veel speling op de band zat met gevolg dat deze elke keer slipt. Gelukkig heb ik dit probleem niet op de huidige recorder. Het blijft dus een tip op eigen risico!

Tijd om het opnemen te beginnen, het is altijd spannend als je de startknop indrukt, de opname tussentijds stoppen doe je liever niet, dus zit ik minstens een uur vast op je kamer om de opname vloeiend te laten verlopen. Als een nummer lang genoeg duurt gun ik het mezelf om even een toiletpauze te nemen.

Zodra een nummer bijna is afgelopen controleer ik de volume standen voor het volgende nummer, de kunst is de standen aan te passen tussen twee nummers in, Na de overgang streep ik het huidige nummer van de lijst.

Een kleine tip die mij is opgevallen (wat ook logisch is), de meeste nummers zitten rond hetzelfde punt qua volume. Nummers die sterk afwijken hiervan, zijn in veel gevallen ook van slechte kwaliteit. Ze zijn dan veel te hard of veel te zacht, in beide gevallen ga je dit verschil terug horen op de band. Omdat de volume verschaling op de bandrecorder heel groot is (tien punten meer dan op menig andere apparaten). zijn deze afwijkingen makkelijker te zien.

Het opnemen verloopt verder goed, op de foto hierboven ben ik bijna klaar met kant A

Om 13:10 begon ik het opnemen, om 14:14 was het opnemen van kant A voltooid, tijd om de B kant te doen. Opnemen in de andere richting kan deze recorder niet, dus moet ik de banden omwisselen.

Als je de volle band omdraait is het ook nodig deze 180° te draaien, zodat het einde van de tape aan de linkerkant van de spoel komt te zitten.

Ik lus de tape weer om en kan beginnen met het opnemen van kant B, je kunt dit moment ook gebruiken om even te pauzeren, want hierna ben je weer een uur zoet met het monitoren van het opnemen.

Het opnemen van kant B gaat gelukkig goed.

Om 14:30 haal ik de voltooide spoel van de recorder, twee uur aan UB40 staat nu op deze band welke nog warm aanvoelt van het opnemen. De bandrecorder heeft ruim twee uur gedraaid (en heb hierna nog twee uur vrij gemaakt voor nog een opname).

Aan het einde van de dag ruikt de hele kamer naar bandrecorder (ja die geur bestaat).
Echt vies ruikt het niet, maar het doet me wel sterk denken aan de geur van ouwe meuk.

Het opnemen lijkt gelukt, maar noem hem pas geslaagd als ik bij het afspelen geen merkwaardigheden tegenkom. Inmiddels heeft deze band al een paar rondjes gemaakt en heb gelukkig niets bijzonders aangetroffen!


5. Onderhoud aan de machine

Op het einde van het eerste onderwerp (Hoe werkt een bandrecorder) ben ik al een stukje ingegaan op het onderhoud van dit soort machine's.

Bandrecorders (vooral oudere modellen) hebben regelmatig licht onderhoud nodig.
Het belangrijkste hiervan is het schoonmaken van de koppen en delen waar de tape langs komt.


6. Nieuwe banden aanschaffen

Nieuwe banden aanschaffen kan op verschillende manieren. Zo heb je de kringloopwinkels en rommelmarkten of wat je tegenwoordig ook meer ziet, muziekwinkels die zich specialiseren in analoge media. Maar als je op zoek gaat naar banden waarvan je meer zekerheid hebt dat ze goed spelen moet je het internet op.

Ik heb mijn banden gekocht via het bekende Marktplaats.
Hier worden vaak gebruikte banden aangeboden, al kom je er soms ook ongebruikte voorraden tegen. Let wel op het formaat van de band, de meest gebruikte zijn de 7" en 10" banden. Mijn recorder kan alleen 7" of kleiner afspelen, dus kijk ik voor dit formaat.

Naast Marktplaats kun je ook nog internationaal zoeken op Ebay. Het aanbod is hier heel anders, maar ook de prijzen...

Je komt hier sneller voorbespeelde banden tegen, albums van de tijd dat de bandrecorder nog veel gebruikt werd.

De prijzen spreken er soms ook naar. Al kun je gebruikte banden soms goedkoop in grote partijen opkopen, let wel op de verzendkosten en land van aanbod. Als tip zou ik zeggen dat je het beste kunt zoeken op het aanbod vanuit Duitsland, de prijzen zijn dan vaak goed te doen, en de bandrecorder is vroeger vrij populair geweest daar dus is het aanbod vaak ook goed.

Tot slot kun je ook kijken voor nieuwe banden met tape. Op verschillende webwinkels kun je nieuw geproduceerde tape kopen. Hier een knipsel uit de webshop van MFB Freaks

Ik heb zelf nog nooit nieuwe banden gekocht, maar het aanbod is zeker niet verkeerd. Een nieuwe band kan meer kosten dan een tweedehands band, maar je hebt de garantie dat deze van goede kwaliteit is.


Je hebt dus meerdere bronnen voor banden. Zou je beginnen aan een bandrecorder en op zoek zijn naar banden om mee op te nemen, kun je het beste op deze websites kijken. Natuurlijk kan een middagje neuzen op een rommelmarkt of kringloopwinkel soms ook nog wat leuks opleveren.

Persoonlijk ben ik gegaan voor tape van het merk BASF. De kwaliteit banden van dit merk zijn vaak niet slecht, en mits goed opgeslagen nog in redelijk goede staat.

Je kunt verder nog zoeken op merken als Sony, Philips of TDK en Maxell.


7. Tape bewerken

Het zal vast eens voorkomen dat je de schaar in je tape moet zetten en deze weer moet plakken. Hier een instructie over hoe je dit het beste kunt doen.

Hierbij wordt je sterk aangeraden een passend knip en plak setje aan te schaffen (splice-set)


Gerelateerde pagina's: