Sony EL-5 Elcaset Reparatie

07 juli 2020

Daar staat de ruim 10 kilo wegende mammoet uit 1976 dan!

Deze Sony EL-5 Elcaset recorder heb ik in januari 2019 overgekocht van iemand uit Duitsland.
De machine zou milde kuren vertonen maar verder nog in goede staat verkeren. Ik heb hem toen een lichte onderhoudsbeurt gegeven, nieuwe riemen erop gezet en een algemene inspectie uitgevoerd.

Het linkerwiel van het deck zat muurvast, nadat ik deze had losgekregen bleek de metalen veer die erin schuil gaat klem te zitten, deze weer bevrijd en het deck speelde weer als nieuw. Althans tot enkele dagen geleden dan...

Laatst kreeg ik problemen met het deck maar dacht eerst dat het lag aan de cassettes zelf.
Nadat het een tweede keer gebeurde begon ik twijfels te krijgen. Toch speelde de recorder zonder problemen...

Pas toen er een derde tape vast kwam te zitten (en compleet was vernield) zag ik wat er echt loos was. Het rechter wiel was vast komen te zitten en wilde ook niet meer draaien als ik de recorder startte. Dit keer lag het niet aan de veer die eronder zit, maar lijkt het probleem in het deck zelf te zitten.

Vandaag dus hoog tijd de recorder weer uit elkaar te halen en hem dit keer goed te gaan onderhouden! Toch nemen we eerst even de tijd dit beest van dichtbij te bekijken.

Hierboven even de specificaties van het deck.

De recorder heeft een prachtige metalen afwerking, zelfs de knoppen zijn bijna allemaal in metalen uitvoering. Te beginnen met de grote power-knop. Eronder een timer schakelaar, deze kan worden gebruikt om op een specifieke tijd op te nemen of af te spelen. Deze werkt via een externe timer. Handig voor als je een radio-opname wilt vastleggen als je op het moment van uitzenden niet thuis bent.

De timer functie is uitgebreid met een Memory-functie. Hiermee kan via de teller eronder ingesteld worden tot welk punt het apparaat kan opnemen of moet afspelen. Een voorbeeld van deze functie laat ik nog eens uitgebreid zien aan het einde van deze reparatie.

Uiteraard is er de teller zelf nog met de resetknop rechts daarvan, deze houdt de stand van de tape bij in inch per seconde (IPS).

Tot slot zit er onderop nog een aansluiting voor de koptelefoon.

De bediening van de tape zelf werkt met het zogenoemde 'soft touch control'. Dit houd in dat de knoppen niet direct (mechanisch) de functie bedienen maar een elektrisch signaal geven voor de ingetoetste opdracht. Druk je bijvoorbeeld op 'play' dan krijgt de printplaat binnenin het signaal om het apparaat in de afspeel stand te zetten. Deze functie is zijn tijd iets vooruit en is vaak alleen terug te vinden op de betere spelers/recorders.

Van links naar rechts dus de volgende mogelijkheden:
- Achteruit spoelen
- Stoppen (stopt alle andere functies behalve de pauzeknop)
- Afspelen
- Vooruit spoelen
- Opnemen
- Pauzeren

De opnameknop werkt alleen als je deze tegelijk met de Afspeelknop indrukt, dit is om te voorkomen dat je per ongeluk je tape wist als je deze toets per ongeluk zou indrukken.
Ook kan de opnamefunctie in de wacht worden gezet door vooraf de pauzeknop in te drukken. Bij mij heeft deze laatste functie nooit goed gewerkt dus zal daar ook naar moeten kijken!

Het rechterdeel van de recorder zit vol functionaliteiten. We beginnen even met de machtig grote VU-meters. Deze geven het volume aan in Decibel en procenten. Het rode vlak geeft het limiet aan van hoe hard je kunt opnemen. Specifieke banden kunnen pieken in het rode gebied wel verdragen (je hoort dit dus niet terug bij het afspelen). Maar zit je te lang of teveel in het rode gebied bij je opname, loop je een grote kans in verlies van geluidskwaliteit, vaak krijg je dan last van ruisvorming in je opname.

Het percentage staat voor de kwaliteit en werking van de ruisonderdrukking, des te hoger het percentage des te beter de ruisonderdrukking zijn werk doet bij je opname.

Onder de VU-meters zitten nog een aantal knoppen voor de afstelling van het deck en het type band je gebruikt. Van links naar rechts, boven naar onder het volgende:

- MPX Filter (een type ruisonderdrukking voor gebruik bij radio-opnamen).
- Dolby Ruisonderdrukking (Type B om precies te zijn).
- Bias (voormagnetisatie van de koppen, gebruikelijk voor bij het opnemen).
- EQ (Equalizer, afstelling van het geluid voor het type tape dat je gebruiken gaat).
- Tape select (de twee bovengenoemde functies gebruik je dus voor het kiezen van het type band dat je wilt gebruiken bij het afspelen/opnemen).
- Eject (opent de deur van het deck zodat je een band in kunt stoppen of uit kunt nemen).
- Line in (Hier kun je het inkomende geluid op aansluiten om op te nemen).
- Mic L & R (twee losse aansluitingen voor microfoons, deze zijn gescheiden zodat je zelf een stereogeluid kunt produceren zou je de microfoons apart van elkaar opstellen in de ruimte.
- Phones Level (regeling van het geluidniveau van de koptelefoon-aansluiting)

Dan komen we aan bij het laatste deel van de voorzijde, hier zitten vier draaiknoppen (potmeters). Met de bovenste kan afhankelijk van het linker en rechter kanaal het inkomende geluidsniveau geregeld worden, de onderste knop regelt het linker kanaal, de bovenste het rechter kanaal. Eronder zit éénzelfde soort knop maar dan voor de microfoonaansluitingen. Ik heb deze dan ook apart van elkaar ingesteld zodat goed te zien is dat het hier om twee aparte knoppen gaat, het linker kanaal staat op 4 terwijl het rechter kanaal op 6 staat afgesteld.

Tot slot nog als klein detail, het Dolby logo. Dit geregistreerde logo is het officiële keurmerk dat dit apparaat Dolby ondersteunt. In dit geval voor zowel afspelen als opnemen.

We werpen nog even een blik op de achterzijde van het apparaat, ook hier zitten interessante opties en functies. We kijken hier naar de aansluitingen voor het uitgaande en inkomende geluid. Je kunt kiezen voor losse RCA (Tulp) aansluitingen of een gecombineerde DIN aansluiting (deze zit in het midden geplaatst). Helemaal links zit nog een regeling voor het uitgaande geluid, deze dient te worden afgesteld op het volume van eventuele andere apparaten die op een versterker zijn aangesloten, zit er bijvoorbeeld een platenspeler op dezelfde versterker aangesloten als de Elcaset-recorder dan kun je het uitgaande geluid hiermee gelijk afstemmen.

In het midden zit een interessante aansluiting, hier kan de gebruiker een afstandsbediening op aansluiten. De afstandsbediening heeft hetzelfde uiterlijk als het bedieningspaneel van het cassettegedeelte met als toevoeging een knop om het inkomende geluid tijdelijk te onderdrukken. Nu heb ik zelf geen afstandsbediening dus heb met wat moeite een foto van het internet kunnen plukken.

Tot slot zit helemaal rechts nog een optie voor het voltage en de aansluiting voor een los snoer. Het huidige 230V net dat wij hanteren staat hier niet op, dit kan verwarrend zijn voor het kiezen van het juiste voltage, voorheen draaide het Nederlands net op 220 volt het is dus ook verstandig hem hier op in te stellen. Het zal voor het apparaat geen problemen moeten geven.

Persoonlijk ben ik best blij met een aansluiting voor een los snoer, dit geeft de mogelijkheid het apparaat makkelijk uit te nemen zou je deze willen verplaatsen, anderzijds is het ook fijn dat je het snoer makkelijk kunt verwisselen zou hier iets mis mee zijn. Het is ook een indicatie dat het hier gaat om een Europees model, zou deze bijvoorbeeld Amerikaans zijn zou het contactpunt er anders uitzien.

Tot slot staat er nog wat extra informatie over het verbruik en over het Dolby en Elcaset logo.
Dit apparaat draagt serienummer 505493.

Ter afronding van de rondleiding zitten er op de bovenzijde van het apparaat nog twee stickers, de eerste (roodkleurige) sticker is origineel. Er zit ook nog een half afgescheurde sticker rechts op de hoek. Waarschijnlijk van een keursticker van een reparatiewinkel.


Goed, we hebben het apparaat nu van voor en achter gezien, tijd om hem van binnen eens te bekijken. Voor we hiermee aan de slag gaan is het raadzaam je er aan te herinneren dat dit een elektrisch apparaat is, tijdens deze reparatie test ik de machine terwijl er spanning op de onderdelen staat. Er is dus kans op elektrocutie of schade aan het apparaat bij verkeerd gebruik. Oplettendheid is belangrijk. Ik neem geen verantwoordelijkheid voor het oplopen van letsel en/of schade aan het apparaat door het opvolgen van mijn instructies. Wees gewaarschuwd!

Zo, nu ik dit weer even duidelijk heb gemaakt kunnen we om boodschappen, hieronder een lijstje met de vereiste voorwerpen voor deze specifieke reparatie:

Gereedschappen en andere benodigdheden:

  • Schroevendraaier Kruiskop (PH2)

Laten we nu dan eindelijk beginnen, het raampje gaat er het makkelijkst af, open de deur en til het frame omhoog, met een klik zou deze nu los moeten komen, let erop het venster is van glas. Leg hem dus ergens weg daar deze niet makkelijk valt, het liefst op een zachte ondergrond.

Aan beide zijkanten van het apparaat zitten in totaal 4 boutjes, let erop dat de voorste en achterste twee van elkaar verschillen de langere zitten aan de voorzijde de korte achterop.
Hierna zou de behuizing los moeten komen van de machine.

Overigens een kleine notitie, op de linkerzijde zou (mits hij nooit is open geweest) nog een garantiesticker over het achterste boutje kunnen zitten, bij mij was deze al verbroken, helaas geen garantie meer voor mij dus...

We kijken nu op de binnenzijde van het apparaat, veel kabels en printplaattechniek. Ik draai het apparaat om, om even te kijken naar het loopwerk.

Hier wordt ik meteen geconfronteerd met de oorzaak van mijn probleem. De riem die het loopwerk van de cassette aandrijft ligt er los bij. Even denk ik dat hij er af gevallen is (wat nog niet verklaart hoe dit gebeurt is), maar zodra ik hem eruit haal zie ik direct wat er loos is.

De riem is gebroken en voelt erg stijf aan. Het vreemde alleen is dat ik dacht alle riemen al te hebben vervangen. Gezien de status van deze riem denk ik dat dit nog de originele moet zijn!
Gelukkig is de oorzaak nu bekend en gezien het deck nu toch op de werkbank staat wordt het tijd hem echt goed aan te pakken!

Bron: www.thakker.eu
Bron: www.thakker.eu

We duiken dus het wereldwijde web op voor nieuwe riemen! Gelukkig kreeg ik hier een handige tip die me verwijst naar een Duitse website. Hier verkopen ze een kant-en-klare set met riemen voor de EL-5. De tip kreeg ik van een mede fanaat voor de Elcaset, de beste man (waar ik sinds een week contact mee heb) is ook zo vriendelijk geweest me wat onderdelen te sturen die ik nodig ga hebben om mijn deck weer in goede staat te krijgen.

De onderdelen zullen nu nog weinig duidelijkheid geven maar komen later op deze pagina nog eens te zien. Samen met de nieuwe riemen die enkele dagen eerder binnen kwamen kan ik de reparatie van mijn EL-5 voortzetten.


11 juli 2020

We vervolgen dus de demontage, het deksel en het deurtje had ik er al af. Van hieruit ga ik verder met het uitnemen van de knoppen op de voorzijde


De knoppen kunnen losgemaakt worden een inbus van 1,5mm. Hiervoor zit er een klein gaatje in alle knoppen die los moeten. Een halve slag met de inbus is voldoende. De knoppen van zowel het opnameniveau als de microfoonniveau zijn identiek, het kan geen kwaad als je die zou verwisselen.


Zet tot slot de zwarte tuimelschakelaars in de middenstand, zo kan het frontpaneel makkelijker worden afgenomen.

Het frontpaneel zit vast met zes identieke boutjes. Voor de onderzijde zet ik het apparaat op zijn kant, let erop dat de onderste drie boutjes nog een opvulplaatje hebben.

Het apparaat kan nu weer recht gezet worden, met twee handen aan de zijkanten schuif ik het paneel er nu zo zonder moeite af. Leg deze ergens apart neer waar hij niet beschadigt!

Ik word nog even herinnerd aan een kleine eerdere reparatie die ik zelf nog had uitgevoerd, de kunststof zijkant van het frontpaneel zat los. Deze heb ik destijds met het lijmpistool weer vastgezet, toch is deze weer aan de rechterzijde losgekomen, zal deze dus nog eens goed vast moeten zetten voor ik hem terug in elkaar zet.

Ik ga verder met het uitnemen van het paneel dat in de cassettehouder zit.

We gaan nu een stapje dieper in op de stof. Achterop het loopwerk zitten deze drie Solenoïdes. Dit zijn een soort van relais (schakelaar). Die op hun beurt het mechanische loopwerk in een specifieke stand zetten. Ik ga deze solenoïdes met de hand bedienen en aan de voorzijde kijken welke delen hiermee in beweging komen. Zo kun je zien welke onderdelen gesmeerd moeten worden, het oude vet is ver opgedroogd en soms is het niet goed te zien welke delen gesmeerd moeten worden welke niet.

Even ter referentie, hier het hele mechanisch loopwerk in rustpositie. Hieronder getoond het loopwerk in bediende standen.

Hier nog een mooi inzicht van de verschillende standen wanneer ik de knoppen zelf bedien. Let erop dat je dit zelf niet zomaar doet zonder te weten dat er nu spanning door het apparaat loopt. Zou je deze actie zelf uitvoeren, haal dan nadien het snoer uit het apparaat voor je verder gaat.

We komen nu toe aan het smeren, we lopen even de punten af.

14 smeerpunten
14 smeerpunten
5 smeerpunten
5 smeerpunten

Ik heb mijn best gedaan om zoveel mogelijk bewegende punten aan te geven. Omdat de omlijsting vaak niet goed zichtbaar is, heb ik er nog even pijlen bij gezet.

Voor je de nieuwe vet aanbrengt is het verstandig het oude eerst los te weken/verwijderen.
Hiervoor gebruik ik een bekend middel. Dit spray ik op een wattenstaafje en smeer het op het oude vet. Met het andere eind van het staafje veeg ik eventueel residu weg.

Hoewel WD-40 al een hoop oud vet weer gangbaar kan maken, kies ik ervoor nog wat nieuw vet aan te brengen op de schoon gemaakte delen.

Ik gebruik hiervoor kogellager vet, hierin dip ik het wattenstaafje en breng dit aan op de plekken waar het nodig is. Een klein dotje vet is genoeg, wat ik teveel opgesmeerd heb haal ik met het andere eind van het staafje weer weg.


Terwijl ik bezig ben smeer ik ook meteen de geleiding van het deurtje aan de buitenzijden, ook hier heb je delen die langs elkaar heen bewegen.

Tijdens het smeren valt me op dat er pluisjes zitten in enkele veren, het lijkt erop dat dit oude sponzen zijn die in de veren zijn aangebracht. Het is nu niets meer dan een hoopje verkruimeld stof. De veer die hier getoond wordt haal ik los met een speciaal gereedschap waar ene weerhaakje op is aangebracht. Uiteindelijk blijft het bij deze veer er zijn nog twee andere veren waar dit residu in zit maar deze zijn te lastig om los te krijgen. Je kunt de veren makkelijk beschadigen waardoor ze hun oorspronkelijke functie verliezen en ervoor kunnen zorgen dat heel je deck niet goed meer functioneert!

We draaien het deck even om en kijken naar de binnenzijde, ook hier zijn genoeg punten waar een nieuw dotje vet geen kwaad kan. Op de tweede afbeelding is ene blauwe pijl te zien. het smeerpunt hier komt pas tevoorschijn als je de bovenste solenoïde bedient!

Let er ook op dat je geen verkeerde delen raakt, het kan best lastig zijn overal goed bij te komen, het is dus opletten dat je niet de delen raakt waar de riemen langs komen anders krijg je kans op het slippen van de riemen wat de werking van je deck ook benadeelt.

Nu dit alles gebeurd is zitten je handen waarschijnlijk ook onder de WD-40 en vet. Was ze even voor we verder gaan met de volgende stap.

Het volgende dat aandacht nodig heeft zijn de twee remmen, deze bevatten een laagje frictiemateriaal dat beide loopwielen afremt waar nodig. Het frictiemateriaal verliest in de loop der jaren zijn werking waardoor de loopwielen steeds slechter worden afgeremd. De elementen met het materiaal moeten er af, zo ook de loopwielen.


Tijd om de riemen te gaan vervangen, ik heb de mijne in principe begin 2019 al vervangen op een enkeling na, maar besluit ze toch allemaal nogmaals te vervangen.

We beginnen met het losmaken van de beugel waar het vliegwiel in hangt. Deze zit met twee boutjes vast aan het frame. Het kan best lastig zijn deze los te krijgen. Uiteindelijk moet ook ik vals spelen, mijn kruiskop schroevendraaier is te dik om het linkerboutje los te krijgen dus moet het even doen met een platte schroevendraaier.

De eerste riem die ik vervang is die van het vliegwiel zelf, deze loopt naar de motor van het apparaat.

Het is altijd handig de oude en nieuwe riem even naast elkaar te leggen, zo kun je de verhoudingen controleren om te zien of de nieuwe ook wel de juiste is, in mijn geval zien ze er hetzelfde uit. De nieuwe riem plaats ik met behulp van een specifiek hiervoor ontworpen stuk gereedschap. Het maakt het werk makkelijker maar het blijft een zeer lastige klus.

Als de riem van het vliegwiel erop zit, draai je het wiel even een paar slagen om te zien of de riem ook echt goed geplaatst is. Hierna ga ik door met de riem die bij mij was afgebroken, deze drijft de assen aan die de cassette laten draaien bij afspelen.

Deze riem loopt vanaf de motor bovenlangs het middelste wiel over het rechter wiel, en loopt onder het middelste wiel door zonder deze daar aan te raken. De riem is ook vierkant van vorm, let er dus op dat deze niet gedraaid (getordeerd) zit als je hem geplaatst heb. Persoonlijk vind ik deze nog het meest lastigst om te plaatsen.

Tot slot vervang ik de riem van de tikkenteller, deze loopt van het linker loopwiel naar de teller zelf.

De oude riem gooi ik los bij het loopwiel en trek hem er met het gereedschap aan de andere zijde uit het apparaat. Vervolgens leg ik ook deze even naast elkaar, ze lijken ook identiek.

De nieuwe hang ik op het loopwiel en trek hem met het gereedschap langs de opening weg en leg hem op de as van de teller.